Ненадејните отстапки на претседателот Доналд Трамп во спорот за Гренланд кулминираа во една од најбизарните епизоди од модерното претседателствување на светската сцена.

За само неколку часа во среда, Трамп премина од тврдење за „право, титула и поседување“ на полуавтономната данска територија до прослава на „бесконечен“ и „вечен“ рамковен договор за нејзината иднина, објавува Си-ен-ен.

Се чини дека пресвртот се базира на договор за дополнителни сили на НАТО за обезбедување на Арктикот, нешто што можеше да го добие без една недела хаос ако само побараше. Претседателот на САД изјави за „Фокс бизнис“ во четврток дека договорениот рамковен договор ќе им даде на Соединетите Држави „целосен пристап“ до Гренланд без временски ограничувања, особено за неговиот предложен систем за ракетна одбрана наречена „Златна купола“.

Извртување на фактите

Ова можеби не е фундаментално различно од постоечкиот договор на Вашингтон со Данска, но клучната поента е дека ажурираниот договор би му дал на претседателот на САД историско достигнување за потпишување. Ако цената е сериозно оптоварување на односите со Европа и нови прашања за неговата посветеност на одбранбените гаранции на НАТО, тоа може да биде нормална цена за водење бизнис за претседател фиксиран на лични цели.

И покрај пресвртот за спасување на образот, нема индикации дека Трамп ќе се врати дома од Светскиот економски форум во Давос со имотен лист за огромната земја опкружена со мраз, наведува американскиот медиум.

Генералниот секретар на НАТО, Марк Руте, изјави за Фокс њуз дека прашањето за данскиот суверенитет над Гренланд дури и не било на дневен ред за време на неговата средба со претседателот, зајакнувајќи го впечатокот дека ова е уште еден обид да се смири Трамп.

Алтернативна реалност

Сепак, вицепремиерката на Шведска, Еба Буш, предупреди дека бурата можеби сè уште не е завршена.

„Денешниот напредок може да биде утрешна главоболка“, изјави Буш за Си-ен-ен. Прерано е да се каже што всушност подразбира овој договор.“

Епизодата се случи откако Трамп помина денови навредувајќи ги сојузничките лидери, поттикнувајќи стравувања дека НАТО е на работ на распаѓање. Неговото почетно одбивање да ја исклучи можноста за испраќање трупи за преземање на Гренланд, кој веќе е територија на Алијансата, изгледаше како сцена од лош футуристички трилер.

Трамп дополнително ја замати ситуацијата со низа неповрзани и збунувачки јавни настапи во Вашингтон и Швајцарија, а во средата дури и ги збуни Гренланд и Исланд. Иако отсекогаш бил мајстор за тиради и испади на социјалните медиуми, овој пат повторно ја разоткри алтернативната реалност околу неговото сè понепопуларно претседателство.

Закани за Европа

Оваа епизода, една од најчудните во двата мандати на Трамп, ќе ги продлабочи загриженостите за тоа каде неговото нестабилно расположение ќе ја однесе нацијата и светот во следните три години.

Мојата порака до претседателот Трамп и администрацијата на Трамп е: време е да се освестите и да се смирите“, рече Буш, додавајќи: нема да ги менувам моите политики утре во уште еден твит.

Во конзервативните медиуми, Трамп повторно е прогласен за мајстор стратег кој зазема максималистички став за да ги притисне Европејците за „договор“. Аргументот се базира на верувањето дека претседателот ѝ се закани на Европа со имплицитно распаѓање на НАТО и катастрофални тарифи, со што обезбеди концесии.

Тешко е ова да се сфати сериозно бидејќи нема индикации дека Европа му дала нешто на Трамп или го обезбедила Гренланд како територија на САД, како што тој барал. Во секој случај, според постојните договори со Данска, Вашингтон долго време има право и можност да испраќа воени средства за зајакнување на најголемиот остров во светот.

Нарцисоиден и нелогичен

Настаните во Давос не беа единствената контроверзност што предизвика загриженост за начинот на размислување на 79-годишниот претседател. Неговите планови за Одборот за мир, за кој тој рече дека би можел да ги замени Обединетите нации, исто така беа предмет на критика.

Чланарината од 1 милијарда долари за земјите што бараат трајно членство повеќе личеше на членарина за еден од неговите приватни клубови отколку на сериозна меѓународна институција. Потоа беше откриено дека Трамп го поканил рускиот претседател Владимир Путин да се придружи, и покрај неговата улога во нелегалната инвазија на Украина.

„Да, имам некои контроверзни луѓе во него, но тие се луѓе кои ја завршуваат работата“, рече Трамп.

Ситните букви на планот дополнително ја нагласуваат апсурдноста, имплицирајќи дека претседателот ќе продолжи да го води советот и да ја насочува глобалната дипломатија дури и откако ќе ја напушти Белата куќа.

Постојат неколку важни заклучоци од сагата за Гренланд. Првата е дека надворешната политика на Трамп станува сè понарцисоидна и нелогична.

Сепак, тој попушти

Кризата главно беше поттикната од лична претседателска опсесија. Тој за „Њујорк тајмс“ изјави дека поседувањето на огромниот остров е „психолошки важно за него“, а потоа имплицираше во порака до норвешкиот премиер дека Гренланд му должи како еден вид трофеј бидејќи не му е доделена Нобеловата награда за мир.

Трамп, исто така, покрена нови сомнежи за тоа дали ќе ја почитува гаранцијата за заемна одбрана на НАТО по Член 5 ако не го добие Гренланд.

„Тие имаат избор. Можете да кажете „да“ и ние ќе бидеме многу благодарни, или можете да кажете „не“ и ние ќе се сетиме“, рече тој во својот говор во Давос.

Сепак, Трамп на крајот попушти. По неговата закана за воведување царини, акциите паднаа, удирајќи ги пензиските фондови што ги користи како мерка за неговиот економски успех, а глобалните пазари се засилија штом ги повлече своите закани.

За Европа, една од лекциите е дека тие ја принудија да се повлече со заеднички став и спротивставување. Европската солидарност зад Данска беше пример за повик до „средните сили“ да се држат заедно, но ова веројатно нема да биде последната конфронтација поттикната од политиките на Трамп.