Од денес, пред Покраинскиот кривичен суд во Виена започнува судењето против поранешниот службеник на австриската служба за заштита на уставот и борба против тероризмот Егисто От. Станува збор за процес што веќе сега се опишува како најголемата шпионска афера во Австрија во последните децении. Обвинителството тврди дека Егисто От со години незаконски прибирал чувствителни информации и ги продавал, делумно и директно на руски разузнавачки структури. Судењето ќе се одвива под силно домашно и меѓународно внимание, бидејќи од неговиот исход ќе зависи и кредибилитетот на австриската држава во справувањето со шпионажата.

Јадрото на обвинението и мрежата на контакти

Истражната приказна започнува уште во 2017 година, кога странска разузнавачка служба ги предупредува австриските власти дека Егисто От наводно префрлал доверливи податоци од службените системи на приватна електронска пошта. Тогашниот шеф на службата за заштита на уставот Петер Гридлинг ја информира државната обвинителка, по што започнува истрага што ќе трае повеќе од осум години. Според обвинението, токму во тој долг период биле сторени и најтешките кривични дела.

От во тоа време тесно соработувал со тогашниот моќен раководител на одделот Мартин Вајс, човек кој ги покривал областите екстремизам, разузнавање и тероризам, односно самото срце на поранешната служба. Обвинителството смета дека Вајс во исто време работел и за поранешниот менаџер на Вајркард Јан Марсалек, кој одржувал контакти со лица од руското разузнавачко милје. Дополнително, От се товари дека добивал податоци директно од рускиот безбедносен апарат и незаконски пребарувал информации за лица кои биле означени како противници на Кремљ.
Во следните години, кариерата на От оди надолу. Во тој период е отстранет од оперативна работа и распореден на споредна функција во Министерството за внатрешни работи, а подоцна бил и суспендиран и двапати приведен. Во летото 2022 година, според обвинението, Марсалек од Русија координирал група бугарски државјани кои дошле во Виена и презеле украдени мобилни телефони и специјално заштитени лаптопи од лица блиски до австриското министерство. Подоцна Марсалек во комуникации се жали дека морал да ги анализира податоците на поранешниот шеф на кабинетoт во министерството. Во истиот период, истата група била поврзана и со упад во домот на истражувачкиот новинар Христо Грозев. От признава дека ја проверувал неговата адреса, но негира каква било поврзаност со кривичните дела.

Политички и правни последици од процесот

Со От е обвинет и поранешен ИТ техничар на службата, кој наводно ги одзел и тајно ги анализирал мобилните телефони на високи функционери. Податоците, според обвинителството, завршиле кај руски служби. От тврди дека нема врска со тоа и дека телефоните ги нашол случајно и ги уништил. Случајот Марсалек, меѓутоа, отвора уште поширока мрежа на постапки. Во наредниот период се очекуваат нови судења, меѓу кои и против поранешен висок функционер во Министерството за надворешни работи, обвинет за оддавање информации поврзани со труењето во британскиот град Солсбери кога во март 2018 година Сергеј Скрипал, поранешен полковник на руската воена разузнавачка служба ГРУ и двоен агент за британските служби, и неговата ќерка Јулија беа отруени со нервен агенс од типот Новичок, хемиско оружје развиено во Советскиот Сојуз.

Двајцата клучни актери, Марсалек и Вајс, не се достапни за австриската правда. Првиот престојува во Москва, каде наводно соработува со руски служби, додека вториот се бара со потерница и се претпоставува дека е во Дубаи. Токму затоа фокусот на процесот е насочен кон Егисто От, кој дел од обвинувањата ги негира, а за други најавува дека ќе се произнесе детално пред суд. Неговата одбрана инсистира на почитување на претпоставката на невиност.

Случајот има и пошироки политички импликации. Австрија со години важи за земја со релативно блага законска рамка за шпионажа. Максималната казна е до пет години затвор, што е значително помалку од санкциите во Германија, Велика Британија или САД. Ова повторно ја отвора дебатата за заострување на законите, но и за внимателно балансирање меѓу безбедноста и заштитата на новинарите и активистите. Исходот од процесот против От ќе покаже дали Австрија е подготвена посериозно да се соочи со заканите од странско разузнавање или ќе продолжи да живее со сомнеж и недоверба во сопствениот безбедносен апарат.