Светските медиуми во последниве денови пренесуваат дека во близина на најголемата нуклеарна централа во Европа, Запорожје, се случиле неколку експлозии, што донесе страв од нова нуклеарна катастрофа, иако експертите остануваат уверени дека ризикот од повторување на случувањата во Чернобил е низок, пишува „Политико“.

Централата во Запорожје, која е под контрола на московските трупи од март, беше погодена од неколку гранатирани напади во текот на викендот.

Украина и Русија разменија обвинувања за нападите, при што Украина рече дека рускиот напад оштетил три детектори за следење на радијација, а еден вработен бил хоспитализиран.

Нападите веднаш беа осудени од страна на западните лидери, а генералниот секретар на ОН, Антонио Гутереш го нарече „секој напад“ врз нуклеарните постројки „самоубиствен“. Шефот на Меѓународната агенција за атомска енергија Рафаел Маријано Гроси ги повика двете страни да „бидат што е можно повоздржани“ за да се избегне нуклеарна катастрофа.

Украинскиот претседател Володимир Зеленски веднаш ги повика западните земји да воведат нови санкции против Русија поради нејзината нуклеарна индустрија, предупредувајќи на можна катастрофа слична како Чернобил.

„Светот не треба да заборави на Чернобил и да запомни дека Запорожје е најголемата нуклеарна централа во Европа“, рече тој. „Катастрофата во Чернобил е експлозија во еден реактор, во Запорожје има шест енергетски единици“.

Експертите смируваат

Но, експертите велат дека ситуацијата во Запорожје – за каде Украина тврди дека се стационирани над 500 руски војници – не гарантира предупредување за катастрофа ширум Европа.

Ризиците од гранатирање се ограничени со оглед на тоа што реакторите се заштитени со бетон до 10 метри, вели Леон Чизељ, претседател на Европското нуклеарно друштво. Тој процени дека само низа целни воздушни бомбардирања најверојатно ќе ги пробие ѕидовите на реакторот.

Џејмс Актон, ко-директор на програмата за нуклеарна политика во Фондацијата Карнеги за меѓународен мир, се согласи дека гранатирањето не е вистински ризик, што наместо тоа, укажува на ранливоста на системите за ладење на централата.

„Вистинската аналогија овде е Фукушима, а не Чернобил“, рече тој.

Нуклеарните централи се дизајнирани со повеќе независни безбедносни системи, вклучително и бројни приклучоци на мрежата и резервни дизел генератори.

Тие „всушност ќе бидат релативно ранливи бидејќи мора да бидат во контакт со надворешниот свет“, што ги прави потенцијални цели за напад, смета Актон.

И двајцата истакнаа дека дури и во најлошото сценарио – ако не успеат системите за ладење, што ќе доведе до распаѓање на реакторот – тоа само ќе предизвика сериозна штета на локално ниво.

„Тоа ќе биде трагедија за локалното население“, рече тој, дури и ако не создаде непосредни жртви, но „за нас во Европа тоа би бил многу неважен настан, во однос на последиците по здравјето или било што друго во животната средина“.

„Идејата за нуклеарна несреќа е страшна – ќе го привлече вниманието на луѓето – затоа е готова алатка за оваа намена“, рече Џон Ерат, директор за политика во Центарот за контрола на оружјето и непролиферација, непрофитна организација.

За Русија, тоа е начин да се „подигне влогот за да се зголеми [домашната] загриженост за да се нагласи важноста од продолжување на воената операција“, рече тој.

Тоа може да биде и стратегија за „играње со западните стравови од нуклеарна катастрофа и деградирање на волјата на Западот да обезбеди дополнителна воена поддршка за Украина“, се вели во анализата на Институтот за проучување на војната.

Што се однесува до Украина, целта е да се изгради „јавна симпатија“ околу заробената фабрика, рече Ерат.