На намачената аналитичарка Ивана Мариќ ѝ успеа да предизвика омраза кај бошњачкиот мејнстрим со еден мајсторски потег и во таа тешка мисија речиси да го достигне својот „презимењак“, белградскиот новинар Миломир Мариќ, кој во областа на предизвикување омраза е долгогодишен работник, ветеран и првоборец на тоа поле. Случајот се раструби низ сите можни медиуми, но да потсетиме дека Ивана Мариќ, зборувајќи на една меѓународна конференција, на панел на кој нејзиниот претходник се занимаваше со Северна Ирска, даде вовед, што требаше да биде хумористичен, дека проблемите на Северна Ирска и БиХ се многу слични, така што може да ја повтори дискусијата на нејзиниот претходник само ако ги замени зборовите „католици“ и „протестанти“ со зборовите „католици“, „православни“ и „муслимани“, објаснувајќи, сепак, дека во Босна и Херцеговина различни верски групи повеќе сакаат да не се нарекуваат според верската припадност, туку според етничката припадност, така што католиците – се Хрватите, православните – се Србите, а дека Бошњаците неодамна го открија новото име на БиХ муслиманите, за и тие да бидат нешто друго, а не само муслимани.

Промена на опстанок

Многумина застанаа во одбрана на бошњачката чест, а и самата Ивана Мариќ во неколку наврати се обиде да објасни што сака да каже, а во сите тие настапи веројатно беше најискрена кога призна дека нејзиниот англиски јазик, благо речено, не ѝ е совршен.

Сепак, секој што ќе го погледне видеото без злоба, нема да најде ништо навредливо во него. Ивана Мариќ го парафразираше само напишаното за Бошњачкиот собор, каде што со декрет беше одлучено дека повеќе од два милиони муслимани од последниот попис на СФРЈ не се повеќе (етнички) муслимани, туку се Бошњаци, низ целиот свет: од Канада до Германија. Никој што знае нешто за историјата не го негира постоењето на етнонимот Бошњак пред стотици години, но официјално тоа име како ознака за луѓето во социјалистичка Југославија признато како муслимани беше воведено во септември 1993 година, на којшто се сеќаваат сите кои ја поминаа војната на територијата под контрола на Армијата на РБиХ, а денес имаат повеќе од 35 години старост.

На крајот на краиштата, Сирил Штајгер, кој се смета за еден од водечките експерти за муслиманските балкански народи во земјите од германското говорно подрачје, во разговор пред четири-пет години рече: „Политичари и интелектуалци на Првиот бошњачки собор разговараа за тоа дали да се прифати мировната спогодба на Овен-Столтенберг, кој предвиде поделба на БиХ на три дела. Се дискутираше за една бошњачка држава. Во таа смисла, беше многу важно да се смени името од муслимани во Бошњаци, бидејќи стануваше збор за опстанок на државата. Покрај тоа, беше важно да се поврзе името на националната група со името на државата. Во 1990 година, Изетбеговиќ и СДА беа против поимот Бошњаци. Сепак, три години подоцна, тие се согласија со тоа.“

Малку подоцна, Штајгер го додава ова: „Бев во Сараево за време на Првиот бошњачки сабор и се сеќавам дека луѓето во тоа време воопшто не беа подготвени за оваа промена и беа многу изненадени. Терминот Бошњак за нив звучеше застарено и чудно. Требаше време да се навикнеш. Но, сега тоа е заедничко име за националниот идентитет. Не знам зошто можеше да биде навреда за некого, затоа што беше така. Тие само го сменија името на нацијата.“

Измислен народ

Она што го вели Штајгер е истото што го вели Ивана Мариќ, само на попаметен начин. Човекот е порелевантен од неа, со многу поголемо влијание, па затоа кој има проблем со ставовите на Мариќ, подобро расправајте се со Штајгер.

Меѓутоа, има нешто во парафразите на изјавата на Мариќ од устите и тастатурите на бошњачките душегрижници што ми звучеше познато од самиот почеток. Зборуваа масовно: Еве, нека ни каже Ивана дека сме измислен народ, дека до неодамна не ни постоевме.

Се разбира, таа не го рече тоа, но постои добро познат и често цитиран сличен став. И тогаш се сетив – тоа е младешката песна на Сафет-бег Башагиќ:

Знаеш, Бошњаку, не беше одамна

Жими светот, нема ни петнаесет лета

Кога во нашата Босна горда

И на јуначката земја Херцеговска

Од Требиње до Бродски Врати

Немаше Срби ни Хрвати

Башагиќ не вели, се разбира, дека немало православни и католици во Босна, но тој вели дека релативно неодамна (секако, од времето кога ја напишал песната) тие „пронашле“ нови имиња, за да не бидат само православни и католици. Без влегување во историската (не)основаност на ставот на Башагиќ како таков, невозможно е оваа поема да се смета како неоспорна и политички коректна историска вињета, а на Ивана Мариќ речиси да ѝ се припишува фашизам.

Промашени прогнози

Да не навлегуваме во фактот дека Ивана Мариќ, се чини, генерално е прилично близу до позицијата на Башагиќ. Затоа што не само што експлицитно изјави дека со негирање на Бошњаците, ќе ги негира и сопствените предци – бошњачки католици, туку нејзината оригинална контроверзна изјава е уште позначајна во таа смисла. Правејќи разлика во однос на Северна Ирска, таа со извесно жалење имплицира дека има и протестанти и католици – Ирци, додека во Босна и Херцеговина инсистирањето на етнички разлики го нарушува заедничкиот национален (татковински) идентитет.

Всушност, навистина не е тешко да се заклучи дека Ивана Мариќ е фалична како политички аналитичар, бидејќи би му било практично невозможно на секој случаен минувач да ја промаши, како што тоа го прави таа, (пред)изборната прогноза за припадноста апсолутно на секој од тројцата членови на Претседателството на БиХ. Од друга страна, нема ниту еден нејзин јавен настап што е лишен (понекогаш и пренагласено) од БиХ-патриотизмот.

Во таа смисла, дури и ако Ивана Мариќ биде прогласена за непријател на Босна и Бошњаците, навистина е тешко да се замисли кој на тие луѓе, со исклучок на Жељко Комшиќ и на Марина Млинаревиќ-Сопта, им е политички прифатлив Хрват.

 Преземено од „Ослобоѓење“ од Сараево