За првпат во Австрија започнува судски процес против висок претставник на поранешниот сириски режим на Башар ал Асад. Во Виена пред суд ќе се најде поранешниот бригаден генерал Калед Ал Халаби, човек кој во периодот од 2011 до 2013 година бил одговорен за државната безбедносна служба во сирискиот град Рака. Обвинителството го товари за тешки дела поврзани со тортура и други сериозни прекршувања на човековите права извршени врз политички затвореници. Случајот привлекува големо внимание бидејќи претставува преседан во Австрија, а воедно може да стане и еден од најзначајните судски процеси против поранешни функционери на режимот на Асад во Европа.

Под сенката на тортурата во Рака

Според обвинението, во објектите на сириската државна безбедност во Рака биле применувани сурови методи на мачење врз лица осомничени за противење на режимот. Сведоштвата опишуваат тепање со електрични кабли, полевање со ладна и врела вода, како и долготрајно висење на затворениците за рацете. Дел од жртвите биле изложени и на таканаречениот летечки тепих, озлогласено средство за мачење кое се користело во повеќе сириски затвори.

Обвинителството тврди дека Ал Халаби како раководител на службата бил одговорен за функционирањето на одделот познат како Бранч 335. Иако не е обвинет дека лично ги извршувал сите дела, според истрагата тој имал командна одговорност за злосторствата што се случувале под негова надлежност. Покрај него, на обвинителната клупа се наоѓа и поранешниот полициски офицер Мусаб А., кој подоцна работел во сириската служба за политичка безбедност.

Двајцата обвинети ги отфрлаат наводите. Тие тврдат дека подоцна дезертирале од режимот поради морални причини и негираат каква било вмешаност во злосторства. Во текот на судењето се очекува сведочење на повеќе лица кои денес живеат во различни европски држави, како и во Сирија.

Судење според принципот на универзална правда

Процесот има особено значење затоа што се води според принципот на универзална надлежност. Тоа значи дека австриските судови можат да постапуваат за дела како тортура и воени злосторства дури и кога тие не се извршени на австриска територија и кога ниту обвинетите ниту жртвите немаат австриско државјанство.

Во изминатите години Германија и Шведска веќе спроведоа неколку вакви постапки против поранешни претставници на сириските безбедносни структури. Во Франција беа донесени пресуди против високи функционери на режимот, меѓу кои и поранешниот шеф на разузнавањето Али Мамлук, но тие беа судени во отсуство. Доколку Ал Халаби биде осуден, тој би станал највисоко рангираниот функционер на соборениот режим кој лично се појавил пред европски суд за вакви обвиненија.

Во Австрија ваквите случаи досега беа реткост, пред сè поради сложеноста на истрагите, потребата од собирање докази од воени подрачја и обезбедувањето сведоци кои често живеат во различни земји. За процесот во Виена се предвидени тринаесет рочишта само во текот на јуни.

Контроверзното бегство и новата пресметка со режимот

Дополнително внимание предизвикува начинот на кој Ал Халаби пристигнал во Австрија во 2015 година. Според достапните информации, тој бил префрлен со дипломатско возило од Франција и по доаѓањето бил контактиран од тогашната австриска служба за заштита на уставниот поредок. Подоцна се појавија тврдења дека акцијата била спроведена со поддршка на израелската разузнавачка служба Мосад, за која Ал Халаби наводно работел како извор во Сирија.

Токму поради овие околности случајот долго време беше предмет на јавни расправи и политички контроверзии. Сепак, австриското обвинителство оцени дека постојат доволно докази за отворање на процесот и утврдување на евентуалната одговорност на обвинетите.

Во меѓувреме, и во самата Сирија започнуваат постапки против поранешни претставници на режимот. Минатата недела пред суд се појави Атеф Наџиб, братучед на Башар ал Асад, кој се товари за тешки воени злосторства и тортура. Аналитичарите сметаат дека ова е само почеток на поширока пресметка со луѓето кои со години биле дел од репресивниот апарат на поранешната власт. Процесот во Виена затоа не се следи само како национален судски случај, туку и како дел од пошироките напори за утврдување одговорност за злосторствата извршени за време на сириската војна.