Иранскиот напад врз американската воздухопловна база „Принц Султан“ во Саудиска Арабија резултираше со уништување на еден од највредните авиони во американскиот арсенал – E-3 Sentry, познат како AWACS, пишува Си-ен-ен.

Станува збор за систем што аналитичарите го опишуваат како „мозок“ на воздушните операции, а неговата загуба претставува сериозен удар врз способноста на САД да го следат и контролираат бојното поле на Блискиот Исток.

Според достапните информации, нападот бил извршен со комбинација од балистички ракети и беспилотни летала, во кој биле повредени најмалку десет американски војници, додека биле оштетени и неколку авиони за полнење гориво.

Фотографиите од местото на несреќата го покажуваат авионот целосно уништен, со откачена опашка и со скршена ротирачка радарска купола, клучен дел од системот за рано предупредување.

Летачки команден центар без замена

AWACS не е само уште еден воен авион. Тоа е летачки команден центар кој може да следи до 600 цели истовремено, од борбени авиони и ракети до беспилотни летала и копнени единици.

Податоците што ги собира во реално време се испраќаат до командантите на терен, бродовите на море и воените центри, овозможувајќи координација на операциите на ниво кое е практично недостижно без таков систем.

Посебната вредност на AWACS е во неговата способност рано да детектира закани. Благодарение на радарот за голема надморска височина, може да детектира цели стотици километри подалеку од копнените системи.

На пример, иранските беспилотни летала можат да бидат забележани повеќе од еден час порано од радарите на земја, што дава клучна предност во реакцијата и одбраната.

Токму затоа воените експерти го нарекуваат AWACS „квотербек“ на модерното војување – систем кој ги поврзува сите други елементи во една оперативна единица. Неговото уништување значи не само губење на една платформа, туку и слабеење на целиот команден систем.

Загубата е дополнително отежната од фактот дека САД имаат многу ограничен број на овие авиони – само 16 оперативни примероци, од кои голем број се веќе распоредени на Блискиот Исток.

Ова се авиони развиени за време на Студената војна, од кои некои се користат со децении. Замената не е едноставна. Новите системи како E-7 Wedgetail на Боинг сè уште не се во целосна оперативна употреба, а цената на еден таков авион надминува 700 милиони долари.

Во меѓувреме, преостанатите AWACS ќе мора да преземат дополнителни работни оптоварувања, дополнително исцрпувајќи ги веќе преоптоварените екипажи и опрема.

Точноста на нападот и улогата на Москва

Она што е од особена загриженост за аналитичарите е нивото на точност на нападот. Ударот го погоди токму спојот на радарската купола и трупот, најчувствителната точка на авионот, што укажува на исклучително прецизна разузнавачка информација и внимателно планирање.

Во овој контекст, можната улога на Русија привлекува сè поголемо внимание. Украинскиот претседател Володимир Зеленски изјави дека Москва му обезбедила на Иран сателитски снимки од базата непосредно пред нападот, што укажува на длабоко ниво на соработка меѓу двете земји.

Воените аналитичари веруваат дека руската помош може да вклучува прецизни координати на целите, сателитско извидување, но и технолошка поддршка, вклучувајќи надградени верзии на беспилотните летала Шахед, кои веќе одиграа значајна улога во војната во Украина.

Ова ја прави меѓусебната воена соработка сè појасна: Иран ја снабдува Русија со беспилотни летала за напади врз Украина, додека Русија, пак, му помага на Иран да планира и спроведува операции против американски цели.

Стратегијата ги погодува слабите точки

Нападот со AWACS е дел од поширока стратегија, тврди CNN. Во последните недели, Иран систематски ги таргетираше клучните елементи на американската воена инфраструктура – радарски системи, комуникациски центри и авиони за полнење гориво – со цел да се наруши способноста на САД да ја одржат воздушната супериорност.

Таквиот пристап покажува дека Техеран, иако воено послаб, ефикасно користи ограничени ресурси со фокусирање на цели со висока вредност. Наместо масовни напади, целта се клучните „нерви“ на американскиот систем.

„Иран не само што го погоди авионот, туку го погоди и системот за управување со бојното поле“, предупредуваат аналитичарите, нагласувајќи дека таквата способност не може брзо да се компензира.

Нападот доаѓа во време кога конфликтот влегува во нова, поопасна фаза. Соединетите Американски Држави акумулираат сили во регионот и размислуваат за можни копнени операции, додека Иран покажува дека, и покрај притисоците и нападите, ја задржува способноста да спроведува прецизни и стратешки важни напади.

Трамп е на работ да одобри една од најризичните операции досега!

Во исто време, сè поизразената улога на Русија дополнително го интернационализира конфликтот и го поврзува со војната во Украина. Две навидум одвоени бојни полиња сè повеќе се преклопуваат преку размена на технологија, разузнавање и воено искуство.

„Во овој контекст, уништувањето на AWACS оди подалеку од тактичкото ниво. Тоа е настан што укажува на промена во рамнотежата на моќта, но и на растечка координација меѓу Иран и Русија. За САД, тоа е предупредување дека непријателот не само што преживува, туку и учи, се адаптира и удира таму каде што најмногу боли, заклучува „Телеграф“ во својот напис.

The Pentagon is terrified. An expert explains that an AWACS plane is the literal brain of US air operations, tracking every missile and jet within 250 miles. By destroying it, Iran has permanently crippled the American military’s ability to fight in the region. pic.twitter.com/njsP2QJD5z

— Furkan Gözükara (@FurkanGozukara) March 30, 2026

Пентагон за само два дена војна со Иран потрошил муниција вредна 5,6 милијарди долари