Зачестените критики кон Каја Калас како висока претставничка на ЕУ за надворешни работи и безбедносна политика открија структурни недостатоци и тензии во Унијата. Калас се најде во центарот на политичка бура откако неофицијален документ, поврзан со француската влада, изложи неколку идеи за драстична реформа на нејзината улога.

Документот предлага три опции: едната би го зајакнала нејзиното портфолио и би ги проширила нејзините овластувања за да вклучи трговија и економски развој, додека другите две драстично би ја ослабнале нејзината улога со префрлање на овластувањата или на Европската комисија, предводена од Урсула фон дер Лајен, или на земјите-членки, објавува „Еуроњуз“.

Соочена со негативно медиумско известување, Калас ја отвори вратата за нова дебата, но јасно стави до знаење дека договорите на ЕУ, кои ја утврдуваат суштината на мандатот на високата претставничка, ќе го имаат последниот збор.

„Важно е да се потсетиме дека улогите и одговорностите на институциите на ЕУ се јасно дефинирани во договорите. Оваа рамка не се менува“, рече Калас во интерна е-пошта до персоналот, која ја виде „Еуроњуз“.

Критика кон високиот претставник

Францускиот документ дојде во време на растечко незадоволство од работата на Каја Калас. Високата претставничка предизвика критики поради нејзините коментари за Кина, нејзиното инсистирање да се користат замрзнати руски средства за поддршка на Украина, нејзините затегнати односи со американската администрација и нејзиниот предлог за амбициозни планови без претходна консултација со главните градови на земјите-членки.

Нејзините критичари генерално тврдат дека таа продолжува да се однесува како отворената естонска премиерка што некогаш беше и дека се залага за позиции што одат надвор од консензусот на 27-те земји-членки и повремено се граничат со лично мислење. Словачкиот премиер Роберто Фицо, чест критичар на Брисел познат по своите контроверзни ставови, неколку пати побара нејзино разрешување.

Неколку дипломати од различни земји, зборувајќи под услов на анонимност, потврдија дека противењето кон Калас се зголемило во последните недели. Сепак, тие не го поддржаа францускиот документ, кој малкумина од нив се чини дека дури и го прочитале.

„За жал, таа прави многу за да ја изгуби поддршката. Таа не е многу добра во градењето сојузи во Советот“, рече еден висок дипломат. „Но, Франција во моментов е во „тотален напад“ врз сите институции.“

Франција оттогаш го омекна своето толкување на документот, велејќи дека станува збор за истражувачка белешка што не е официјално потврдена од владата.

Невозможна мисија

Вистинските проблеми, велат дипломатите, одат подалеку од самата Калас. Тие произлегуваат од сложената и застарена институционална рамка што ја сместува високата претставничка помеѓу Европската комисија, независното извршно тело каде што таа служи како еден од потпретседателите, и Европската служба за надворешни работи (EEAS), дипломатското крило на блокот, кое таа самата го води.

Пред сè, надворешната политика на ниво на ЕУ бара едногласност, што значи дека донесувањето одлуки е исклучиво во рацете на земјите-членки. Само еден глас „против“ е доволен за да се запре целиот процес, дури и едноставна изјава. Во пракса, ова ја остава Калас задолжена за надворешна политика чија насока е во крајна линија надвор од нејзина контрола.
„EEAS и високата претставничка беа создадени во друго време, кога светот изгледаше многу поинаку. Ако требаше да го рекреирате системот денес, немаше да го дизајнирате онака како што се правеше тогаш“, рече друг висок дипломат.

„Дали ЕЕАС може да работи подобро? Веројатно. Дали високата претставничка може поинаку да ја води својата функција? Веројатно. Но, да бидеме искрени, најголемиот проблем тука е поделениот Совет“, каде што седат претставниците на земјите-членки. „Важно е ЕУ да има силен висок претставник. Тоа е во наш интерес.“

Трет дипломат забележа дека вродените ограничувања на улогата – која ја доделуваат лидерите на почетокот на секој петгодишен мандат – ја прават невозможна мисија, без оглед на способностите на избраната личност.

„Структурно, високиот претставник не може да успее, кој и да е на таа позиција. Тој или таа нема алатки. Сите претходни високи претставници не успеаја, а така ќе биде и со идните. Значи, не е прашање на име“, рече дипломатот.

Поделби и тензии со Комисијата

Фактот дека Калас доаѓа од Источна Европа, исто така, поттикнува политички отпор, рече истиот дипломат, бидејќи поранешниот премиер зазема цврст став кон Русија, за кој некои земји во Западна и Јужна Европа веруваат дека оди предалеку. Нејзините обиди да ја блокира идејата за директни мировни преговори со Москва за прекин на војната во Украина не успеаја. Лидерите на Франција и Германија, заедно со Обединетото Кралство, продолжуваат да ја разгледуваат таа опција.