Демократијата во Австрија на прв поглед изгледа стабилна и широко прифатена. Речиси сите анкети покажуваат високо ниво на декларативна поддршка за демократскиот систем и неговите институции. Но кога граѓаните се соочуваат со поконкретни и поостри прашања, таа сигурност почнува да се разнишува. Истражувањето спроведено од институтот Маркет, со идентични прашања како германскиот монитор од 2024 година, открива дека значителен дел од австриското општество е подготвен условно да ја релативизира демократијата. Овие наоди отвораат сериозна дебата за политичката култура и за скриените авторитарни резерви што постојат под површината.

Кога диктатурата станува замислива

Централното прашање во анкетата се однесува на тврдењето дека во национален интерес, под одредени околности, диктатурата може да биде подобра форма на владеење. Иако 56 проценти од испитаниците категорично ја отфрлаат оваа можност, останатите одговори откриваат значителен простор за двоумење. Три проценти целосно се согласуваат со оваа изјава, уште осум проценти претежно се согласуваат, додека единаесет проценти се изјаснуваат и за и против. Дополнителни петнаесет проценти ја отфрлаат идејата, но без целосна убеденост, што укажува на кревка демократска позиција.

Политичкиот аналитичар Давид Пфархофер од Маркет институтот заклучува дека овие бројки значат дека приближно секој деветти граѓанин на Австрија би можел да се помири со диктатура доколку околностите тоа го наметнат. Во Германија, според истите прашања, таков став има значително помал дел од населението. Таму околу три четвртини од испитаниците јасно изјавуваат дека диктатурата никогаш не доаѓа предвид, додека во Австрија таков цврст став имаат само малку повеќе од половината граѓани.

Особено значајно е што формалното образование не се покажува како значаен фактор. Подготвеноста за прифаќање авторитарни решенија е речиси идентична кај луѓето со високо и со ниско ниво на образование. Ова го потврдува заклучокот дека демократската лојалност често е апстрактна и симболична, а не нужно вредносно вкоренета.

Силна партија и силен лидер

Истражувањето понатаму ја тестира поддршката за идејата дека на Австрија ѝ е потребна една силна партија која би ја претставувала целата народна заедница. Само една четвртина од испитаниците целосно ја отфрлаат оваа визија, додека во Германија тоа го прави речиси половина од населението. Шеснаесет проценти од австриските испитаници целосно се согласуваат со ваквиот концепт, а уште четиринаесет проценти го поддржуваат во поголема мера.

Најизразена поддршка за оваа идеја се забележува кај гласачите на Слободарската партија, но отвореност постои и кај симпатизери на други политички опции. Сличен образец се појавува и кај прашањето за потребата од силен водач кој би управувал со цврста рака за доброто на сите. Формулацијата намерно претпоставува добри намери, што ја прави идејата прифатлива за поширок круг граѓани.

Во Австрија седум проценти целосно ја поддржуваат оваа визија, а девет проценти делумно. Само педесет и два проценти ја отфрлаат недвосмислено, што е значително помалку отколку во Германија. Пфархофер посочува дека ваквите ставови се почести кај помладите испитаници, кои покажуваат и помала загриженост од диктатура, како и кај лица со пониско образование. Најсилен отпор доаѓа од гласачите на зелените и на либералните партии. Сепак, податоците јасно покажуваат дека авторитарните тенденции не се ограничени само на политичките екстреми, туку се присутни и во поширокиот политички центар.