Славниот книжевник Мирослав Крлежа, кој е починат на денешен ден во 1981 година, напишал бројни драми и есеи што ја одбележале југословенската книжевност, но во приватниот живот најголемото исполнување го пронашол во бракот со една од најубавите актерки на своето време, Бела Крлежа, родена Лепосава Кангрга. И покрај силните противења од семејствата, нивната љубов се покажала посилна од сите пречки. По нејзината смрт, Крлежа паднал во длабока депресија и само неколку месеци подоцна и самиот го напуштил овој свет, пишува „Стил“.

Како започнала една од најубавите југословенски љубовни приказни?

Крлежа првпат ја видел Бела во 1909 година, на прозорецот од нејзината куќа во Оточец, кога по наговор на својот пријател од кадетската школа, а воедно и вујкото на Бела, Дане Вуксан, ја посетил семејната куќа. Дане со воодушевување им раскажувал на своите блиски за својот пријател Мирослав, а тие зборови оставиле силен впечаток и врз младата Бела.

Во 1910 и 1911 година Крлежа повторно го посетувал Дане, а по првата средба на прозорецот, Бела и лично ја запознал. Судбоносната средба се случила на Зринјевац, во август 1917 година. Бела шетала со пријателка кога Мирослав ѝ пришол и договориле средба за следниот ден на горноградската променада. Од тој миг нивната меѓусебна наклонетост постепено прераснала во љубов.

Родителите биле против врската, но со поддршка единствено од Дане Вуксан, парот се одлучил на тајно венчавање. Се венчале на 14 ноември 1919 година, во црквата Св. Блаже во Загреб. Обредот бил скромен и без присуство на роднини, а кумови им биле сликарот Љубо Бабиќ и писателот Милан Беговиќ.

Од сиромаштија до стабилност

Во август 1920 година, Крлежа и Бела го напуштиле Загреб и заминале во Дуга Риека кај Копривница, каде што Бела добила работа како учителка. Таа не била задоволна од службата, а Крлежа тешко се носел со животот во провинција. Двајцата се соочувале и со сиромаштија, па размислувале за преселба.

Пресвртот се појавил со наследството од тетката на Крлежа, Јосипа Хорват Навратил, која му оставила стан во Куковиќевата улица, денешна Хебрангова, како и вреден имот. Тоа им ги подобрило животните услови и резултирало со враќање во Загреб во летото 1921 година, како и со постепена нормализација на односите меѓу семејствата.

Во наредните години, брачниот пар сменил неколку загрепски адреси. Во станот во Куковиќева 28 останале до 1935 година, период што го одбележале денови на вистинска среќа, професионални успеси, но и првите брачни проблеми поврзани со честите отсуства на Крлежа од Загреб. Кратко живееле и во Михановиќева улица, каде што Крлежа го довршил пишувањето на своето капитално дело „Балади на Петрица Керемпух“, а Бела се истакнувала со улоги во комедиографскиот репертоар.

Војна, изолација и опстанок

Од 1937 до 1946 година живееле во Радиќева улица. Военото време им било исклучително тешко, бидејќи Крлежа бил ставен на списокот на забранети писатели. Неколкупати бил приведуван, а од сигурна смрт го спасил лекарот Ѓуро Вранешиќ, кој под превезот на „лекување“ го криел во својот санаториум.

Додека Крлежа ги поминувал воените години во изолација и работел на ракописи, дневнички записи и есеи, Бела продолжила да настапува во Хрватскиот народен театар и да реди улоги една по друга, за што сведочеле печатените медиуми од тоа време.

По Втората светска војна, Крлежа започнал значаен општествен подем. Од 1949 до 1950 година престојувал во Париз како главен раководител на голема изложба посветена на средновековната уметност на народите на Југославија. По враќањето, ги убедил југословенските политичари во потребата од енциклопедија што би го опфатила целокупното знаење за народите на државата, што резултирало со основањето на Лексикографскиот завод, со Крлежа како директор.

Во 1952 година, Бела и Мирослав се населиле во куќата на Гвозд, во загрепската населба Тушканац. Таму ги поминале последните три децении од животот. Нивниот дом станал место на средби на културниот и политичкиот круг на времето, а меѓу гостите бил и Јосип Броз Тито со сопругата Јованка. Тие најчесто примале по еден пар гости, сметајќи дека така можеле целосно да им се посветат.

Бела ја обожавала природата и цвеќињата, особено жолтите рози, па куќата на Гвозд била постојано исполнета со букети. Летните одмори често ги минувале на Бриони, но и во Опатија и во Вила Бистрица.

Последните години и тивката разделба

Бела последен пат се појавила на сцената на Хрватскиот народен театар во октомври 1964 година, а во пензија заминала во 1966 година. И по повлекувањето од сцената, не го прекинала општествениот живот и редовно се среќавала со пријателки и поранешни колешки.

Крлежа, за разлика од неа, последните години од животот ги поминал повлечено. Поради нарушеното здравје, се движел со стап, ги прекинал јавните активности и се затворил во домот на Гвозд, каде што примал пријатели, колеги и новинари.

На почетокот на 1981 година, здравствената состојба на Бела нагло се влошила и таа била пренесена во болница. На 23 април 1981 година, Крлежа се разбудил од песна на птица, на денот кога Бела починала. По нејзината смрт, тој паднал во длабока депресија, нагло пропаѓал и сè почесто размислувал за сопствената смрт.

Засекогаш ги затворил очите на 29 декември 1981 година.

Бела и Мирослав Крлежа биле погребани во Загреб, во заедничка гробница. Како што живееле, така и заминале, заедно.