Во момент кога Вашингтон сè поотворено се однесува како самоуверена глобална империја, Латинска Америка повторно се најде во фокусот на американската стратегија. Потенцијалната воена акција против Венецуела  која повторно се наметнува како тема во американскиот политички дискурс ја разголува суштината на новиот пристап на администрацијата на Доналд Трамп.

Наместо да се повикува на заштита на демократијата или одбрана на човековите права, Вашингтон денес ја гради легитимноста на своите интервенции врз контролата на енергетските ресурси и одржувањето на геостратегиската предност. Во таков контекст, прашањето не е само дали САД ќе ја нападнат Венецуела, туку што би значела таквата одлука за регионалниот баланс на силите, за глобалните енергетски текови и за иднината на меѓународниот поредок кој се лизга кон нова ера на конфронтација и пресметка меѓу големите сили.

Магазинот „Геополитика“ на темава пишува дека  желбите на Трамп за положбата на САД на „зелена чоја“ некогаш ги надминуваат и сценаријата во филмовите.

„Кога ја напуштив функцијата, Венецуела беше спремна да се распадне. Ќе ја земевме, ќе ја земевме целата таа нафта“, изјави американскиот претседател Доналд Трамп во 2023 година за време на неговата кампања за втор мандат во Белата куќа, додека ја водеше најмоќната воена машина во историјата.

Оваа нова доктрина, ослободена од каква било идеолошка шминка, се сведува на едноставна порака: постои само еден вистински глобален суверен, додека сите други се подредени интереси. Во оваа рамка, Венецуела  земјата со најголемите резерви на нафта во светот и огромни резерви на злато, кобалт, никел и боксит не може да биде независна според американската логика, посочува медиумот.

Трамп сака да ја „национализира“ Венецуела?

Контролата на ресурсите значи контрола на моќта, а Венецуела, под власта на Уго Чавез и неговиот наследник, Николас Мадуро, го направи незамисливото за Вашингтон: ја национализираше сопствената нафта и ги искористи приходите за свои програми, наместо за профит на мултинационалните корпорации.

Длабочината на конфликтот и Боливарската револуција

За да се разбере сегашната криза, потребно е да се вратиме на Боливарската револуција, политички и социјален проект што Уго Чавез го започна во 1999 година. Револуцијата ја промовираше интеграцијата на Латинска Америка преку ALBA-TCP, го ограничи американското влијание, ја зајакна соработката со Кина, Русија и Иран, создавајќи антихегемонистички сојуз на земји кои се спротивставуваа на едностраниот поредок, наведува на истата тема порталот Оружје-онлајн.

Во исто време, земји како Колумбија, Бразил и Мексико повремено го поддржуваа Каракас во клучни моменти, додека Венецуела беше еден од основачите на регионалната организација CELAC, замислена како алтернатива на американската OAS. За Вашингтон, овој степен на политичка независност беше неприфатлив. Следеа бранови санкции, економска блокада и бројни обиди за соборување на владата во Каракас.

Дваесет и пет години притисок и неуспешни обиди за промена на режимот

Боливарската револуција е под притисок од Вашингтон веќе четврт век. Во 2015 година, поранешниот претседател Барак Обама потпиша извршна наредба со која Венецуела се прогласува за „вонредна закана“ за националната безбедност на САД – „правна фантазија“, како што ја нарече економистот Џефри Сакс.

И покрај економските санкции што ја опустошија земјата, земјата полека почна да се опоравува, принудувајќи ги САД да го засилат притисокот.

АФП објави „драматично зголемување на тензиите“, додека Ројтерс објави дека Каракас „се подготвува за хаос“ во случај на напад од САД. Претседателот Мадуро изјави дека Венецуела нема да се предаде, ветувајќи „долгорочен отпор“ и подготвеност за одмазда.

Од економска војна, „војна против дрогата“ до воена закана

Со доаѓањето на власт на Доналд Трамп, реториката стана отворено агресивна. Борбата против „картелите за дрога“ стана изговор за воено присуство во регионот. ЦИА, според извештаите, спроведе тајни операции кои сега се речиси јавно признати, додека Пентагон распореди моќни поморски и воздушни единици во Карибите.

На 11 ноември, американскиот носач на авиони УСС Гералд Р. Форд, најголемиот во светот, отплови во карипскиот басен придружуван од разорувачи, борбени авиони и беспилотни летала. Со повеќе од 15.000 војници во состојба на готовност, јасно е дека ова не е класична „операција за дрога“ како што тврди Вашингтон, туку демонстрација на сила насочена против Каракас.

Акциите на САД против мали чамци обвинети за шверц со дрога резултираа со најмалку 75 смртни случаи, од Венецуела до Мексико.

Сепак, не се објавени никакви докази за какви било заплени на дрога. Спротивно на тоа, венецуелските власти, според порталот Orinoco Tribune, запленија 64 тони наркотици – без ниту една жртва, наведува порталот.

Венецуела на работ на нова интервенција

Масовното присуство на американската морнарица во Карибите предизвика вонредна состојба во Каракас. На 11 ноември, најголемиот носач на авиони во светот, УСС Герал Р. Форд, пристигна во Карибите заедно со воена флотила. Претходно беа распоредени разурнувачи, борбени авиони, беспилотни летала и илјадници војници. „Вашингтон пост“ коментира дека нивото на собрана огнена моќ „се чини прекумерно“ за операции против дрога.

Венецуела прогласи целосна воена готовност, милиони граѓани се приклучија на народната милиција и формирани се меѓународни бригади за солидарност. Претседателот Мадуро воведе „режим на надворешно нарушување“, што му дава проширени овластувања за одбрана на територијалниот интегритет на земјата.

Длабоко фрагментирана Латинска Америка

„Волстрит журнал“ поставува клучно прашање: „Што ако Вашингтон дестабилизира режим, но не успее да го собори?“ Одговорот, според аналитичарите Медеја Бенџамин и Николас Џ. С. Дејвис, е предвидлив – хаос, крвопролевање и долготрајна војна, како оние што ги опустошија Ирак, Југославија, Авганистан, Хаити, Либија, Сирија и Јемен.

Списанието „Форин полиси“ проценува дека Латинска Америка поминува низ својот најтежок период на политичка фрагментација во последниот половина век. Регионалните организации го губат влијанието: УНАСУР е ефикасно распуштен, ЦЕЛАК се смета за „парализирана“, додека Организацијата на американските држави (ОАС) го откажа својот самит.

Списанието „Одговорен статекрафт“ забележува дека регионалната кохезија е на најниско ниво во последните децении, бидејќи САД систематски ги расклопуваат мултилатералните рамки и ги заменуваат со билатерални договори под нивна доминација.

Во таков контекст, сцената е поставена за стратегија на „контролиран хаос“ политика со која Вашингтон одржува нестабилност за да спречи зајакнување на независните држави. Администрацијата на Трамп се стреми да ја обнови „Доктрината Монро“ во нејзината најсурова форма, како отворена стратегија на воена и политичка контрола врз регионот.

Глобалните сили ја следат состојбата околу Венецуела

Ситуацијата во Венецуела ја истакнува комплексноста на глобалната геополитика во 21 век, каде регионалните конфликти имаат далекусежни импликации.

Русија внимателно ја следи ситуацијата во Венецуела, земјата со најголеми резерви на сурова нафта во светот. Според дипломатски извори, претседателот Мадуро побарал дополнителна воена поддршка од Москва, иако не е јасно дали Кремљ, веќе ангажиран во Украина, ќе одлучи да ја зајакне одбраната на Каракас. Таквиот потег би можел да биде директна противтежа на западната интервенција во постсоветскиот простор, Украина.

Сепак, додека САД ја разгледуваат можноста за воена интервенција, присуството на Русија и економско-стратешката експанзија на Кина создаваат нов баланс на моќ, кој го ограничува американското влијание и ја комплицира традиционалната динамика на хемисферата.

Венецуела, со своите огромни енергетски резерви и нови трговски коридори, се позиционира како центар на конкуренција меѓу суперсилите, што укажува дека секоја одлука на Вашингтон ќе има многу пошироки геополитички и економски последици, не само за Латинска Америка, туку и за светскиот поредок.