Песочните мушички, мали инсекти што се хранат со крв и на тој начин пренесуваат заразни болести, меѓу кои и лајшманиоза, се присутни и во Србија, поради што се важни вниманието и заштитата, пренесува Б92.

Песочните мушички, односно флеботомини или папатачи, се мали инсекти, до три пати помали од комарец. Живеат во топлите предели на Медитеранот и јужна Европа, а денес, како последица на климатските промени, се шират и кон посеверните краеви, меѓу кои е и Србија.

Овие ситни инсекти се хранат со крв и така пренесуваат заразни болести, вклучувајќи ја и лајшманиозата, поради што се значајни за јавното здравје.

Системот за рано предупредување КЛИМОС е создаден врз основа на повеќегодишни истражувања, кои опфатиле развој на климатски модели базирани на историски податоци, како и теренска работа во текот на 2023 и 2024 година, кога биле собрани и анализирани нешто повеќе од 94.000 песочни мушички и заразни патогени што тие ги носат.

Резултатите покажуваат дека песочните мушички се сè поприсутен преносител на различни зарази, како во Србија, така и низ Европа.

Преносители на вирусни и други заболувања

Песочните мушички можат да пренесуваат два вида патогени: паразити, кои можат да предизвикаат болест наречена лајшманиоза, и вируси, од кои некои предизвикуваат само благи вирусни инфекции, додека други можат да доведат до сериозни компликации, како што се летни менингитиси.

Бидејќи песочните мушички се хранат со крв, во ризик од болестите што тие ги пренесуваат се и луѓето и животните.

Во Европа болестите што ги пренесуваат се зоонозни, односно не можат директно да се пренесат од човек на човек, туку им е потребно животно како преносител.

Истражувањата покажуваат дека песочните мушички се сештојади кога станува збор за исхрана со крв. Сепак, главни и најчести преносители на болестите што тие ги пренесуваат – лајшманиоза и различни вируси, таканаречени флебовируси – се кучињата, а потоа глодарите и дивите животни.

Животот и развојот на песочните мушички, како и кај комарците, бара релативно висока температура. Тие се сезонски инсекти, активни се од најрано март до најдоцна ноември, а во текот на зимата преживуваат во некоја фаза од својот ран развој во почвата.

Присутни се во цела Србија

Во текот на реализацијата на проектот КЛИМОС, набљудувања биле вршени и во Србија, во текот на сезоната 2024 година.

„Засега имаме прелиминарни резултати, кои покажуваат дека песочните мушички најверојатно се присутни на целата територија на Србија, дека кај нас има подвидови што можат да пренесат заразни болести и дека уловените примероци биле заразени со релевантни патогени“, објаснува д-р Сузана Блесиќ од Физичкиот факултет во Белград.

Важно е да се напомене дека песочните мушички и претходно постоеле во овие краеви. Меѓу другото, зарази што ги пренесуваат овие инсекти биле забележани во годините по Првата и Втората светска војна. Поради промената на климата, се создаваат сè поповолни услови за нивно ширење и размножување.

Апликацијата КЛИМОС е наменета за сите

Слично како временските прогнози, апликацијата КЛИМОС дава информација за погодноста на климатските услови за постоење на песочни мушички на денот кога се отвора, како и во блиското минато и иднина – една и две недели пред и потоа.

Информациите се прикажани преку карти во бои што го означуваат нивото на ризик од присуство на флеботомини во локалните административни единици, региони или области.

Овој ризик е даден во однос на групи подвидови песочни мушички што можат да пренесуваат три вида лајшманиоза распространети во Европа.

Делот од апликацијата што го покажува моменталниот ризик од појава на флеботомини е наменет за сите.

Истите информации можат и треба да ги користат и лекарите, установите за јавно здравје, ветеринарите, ветеринарните здруженија и клиники, за од една страна да се подготват за болести што можат да се појават во нивните установи во топлите месеци, а од друга страна самите да ги предупредат и информираат своите корисници и пошироката јавност како да се заштитат, пишува порталот „Клима 101“.

„Можеме да ја користиме ние како обични граѓани – да се подготвиме и заштитиме во местата во кои живееме или, на пример, ако се подготвуваме да патуваме некаде на одмор. Можеме да се информираме како и колку е потребно да го заштитиме своето семејство и своите миленици, особено кучињата“, наведува д-р Сузана Блесиќ.

Идеален исход од ваквите проекти е во некој момент информациите за преносителите, вклучувајќи ги и песочните мушички, да станат дел од стандардните апликации за временска прогноза што ги имаме во телефоните и да бидат дел од јавните информации поврзани со временските прогнози во медиумите.

Осум најважни информации

Преземено од брошурата на проектот КЛИМОС:

• Песочните мушички се активни ноќе: паразитот се пренесува со убод од мушички флеботомини. Песочните мушички најчесто убодуваат во самрак и во зори.
• Лајшманиозата може да влијае врз кучињата и луѓето: лајшманиозата е превентивна паразитска болест што ги погодува и луѓето и животните, претежно кучињата. Таа може да биде фатална ако не се третира успешно.
• Клинички знаци кај кучиња: кучињата со рани на кожата, губење влакна или необјаснето губење тежина треба да ги прегледа ветеринар поради можна инфекција со лајшманиоза.
• Симптоми кај луѓето: симптомите на лајшманиоза кај луѓето варираат од кожни рани со подигнати рабови, кај кожниот тип, до зафаќање на носот и грлото, кај мукокожниот тип, или продолжена треска со зголемување на црниот дроб и особено слезината, кај висцералниот тип на лајшманиоза.
• Заштитете се себеси и својот миленик: користете заштитна облека, комерцијални репеленти и локални инсектициди. За заштита на кучињата од убод од песочни мушички користете помади за кожа и околувратници импрегнирани со инсектицид.
• Намалете го присуството на песочни мушички: одржувајте го животниот простор на својот миленик чист и без каков било отпад. Правилното одлагање на сметот и отпадот исто така помага во спречување на привлекување песочни мушички во домаќинството.
• Третман на кучиња: кучињата можат да бидат вакцинирани за да се намали веројатноста за развој на болеста во некои региони. Лекувањето често е успешно, но не е секогаш загарантирано.
• Здрав имунолошки систем: дури и по закрепнување, кучињата што претходно имале лајшманиоза можат и понатаму да бидат носители на паразитот. Продолжете со превентивни мерки, кои опфаќаат редовни контроли кај ветеринар, физикален преглед, серолошко испитување за лајшманиоза и лабораториски анализи. Додатоците во исхраната исто така се добри како поддршка за здравјето.

ВИДЕО: Хрватската полиција изврши рација во „Либерланд“, фиктивна „држава“ на Дунав