Австриското правосудство се соочува со нов финансиски товар, откако даночните власти утврдија дека со години на дел од судиите им бил исплаќан даночно ослободен додаток за прекувремена работа без формална евиденција за работното време. По спроведените даночни контроли, Вишите покраински судови во Виена и Инсбрук ќе мора да исплатат неколку милиони евра дополнителен данок.

Иако законските измени, донесени во 2025 година, во голема мера го решија проблемот за во иднина, случајот повторно ја отвори дебатата за специфичниот статус на судиите, нивната независност и начинот на кој се оданочува нивната работа.

Даночната контрола откри скап проблем

Во последните години австриското Министерство за финансии спроведе детални даночни проверки за периодот од 2021 до 2025 година во Вишите покраински судови во Виена и Инсбрук. При контролите било утврдено дека судиите секој месец добивале даночно ослободен додаток за пет часа прекувремена работа, иако не постоеле официјални евиденции за нивното работно време.

Ваквата практика не била резултат на административен пропуст, туку била воспоставена со согласност меѓу Министерството за правда и Министерството за финансии. Причината лежи во уставно загарантираната независност на судиите, кои сами го организираат своето работно време и немаат фиксно работно време како повеќето државни службеници.

Според Министерството за правда, токму поради оваа независност не се водат службени евиденции за работните часови на судиите. Истовремено, анализите покажуваат дека нивната просечна работна оптовареност достигнува околу 120 проценти од предвидениот обем на работа, што укажува дека прекувремената работа навистина постои, иако не е административно документирана.

Милионски трошоци за судовите

Министерството за финансии во меѓувреме ја промени својата правна интерпретација. Новиот став е дека без официјална евиденција за работното време не може да се применува даночно ослободување за прекувремена работа. Одлуката се темели и на судската пракса на Управниот суд, кој во даночните предмети инсистира на јасни докази за исполнување на законските услови.

Последиците се сериозни. Вишиот покраински суд во Инсбрук ќе треба да плати околу еден милион евра дополнителен данок. Во оваа сума се вклучени и обврски поврзани со судските извршители.Уште поголем товар го очекува Вишиот покраински суд во Виена, каде што работат околу 840 судии. Според претседателката на судот Катарина Лемаер, очекуваната даночна доплата поврзана со прекувремените часови изнесува околу 3,5 милиони евра, иако постапката сè уште не е целосно завршена.

Дополнителните средства нема да ги плаќаат самите судии. Даночната обврска ќе ја подмират судовите од сопствените буџети, што дополнително ќе ги оптовари финансиските средства на правосудниот систем, кој веќе се соочува со недостиг од кадар и ограничени финансии.

Законот е изменет, но спорот не е целосно затворен

За да се избегнат слични проблеми во иднина, австрискиот парламент во 2025 година го измени Законот за судии и јавни обвинители. Со новите правила експлицитно е утврдено дека даночно ослободениот додаток за прекувремена работа може да се исплатува и без поединечен доказ за секој одработен прекувремен час.

Сепак, измените не важат подеднакво за сите. Министерството за финансии смета дека ова решение се однесува само на судиите и обвинителите кои работат со полно работно време. За оние кои работат со скратено работно време, даночно ослободување може да се применува дури по надминување на 40 работни часа неделно.

Тоа значи дека дел од судиите кои работат со намалено работно време ќе треба дополнително да платат данок за периодот од јануари до јули 2026 година. Министерството за правда признава дека ваквата разлика постои, но оценува дека конечниот одговор дали различниот третман е законски ќе го дадат независните судови.

Во меѓувреме останува неизвесно дали слични даночни проверки ќе бидат спроведени и во Вишите покраински судови во Грац и Линц. Од Министерството за правда засега велат дека не можат да проценат дали и овие институции ќе бидат опфатени со контроли и дали ќе се соочат со дополнителни милионски даночни обврски. Случајот уште еднаш покажува дека дури и долгогодишните административни практики можат да бидат доведени во прашање кога ќе се промени толкувањето на даночните прописи, со значителни финансиски последици за државните институции.