Граѓани и невладини организации од Србија потпишаа иницијатива за испраќање официјално известување до Меѓународното биро за изложби за системски прекршувања на законот, корупција и безбедносни ризици поврзани со меѓународната специјализирана изложба Експо 2027.

Во документот, како што пренесува Н1 телевизија, кој ќе биде испратен до генералниот секретар на Меѓународното биро Димитриос Керкенцес, членовите на Извршниот одбор и сите делегации на земјите-членки, се наведува дека официјалното известување е „предупредување за сериозни, веродостојни и документирани прекршувања на законот“ во врска со Експо 2027.

Во него се наведува дека официјалното известување се базира на јавно достапни информации, официјални документи, истражувачки извештаи и експертски анализи и дека презентираните докази се „училнички пример за заробување на државата, каде што владиниот апарат е систематски корумпиран за да им служи на приватните интереси на сметка на јавното добро“.

„Ова не претставува изолирани случаи на корупција, туку сеопфатна субверзија на демократското управување и владеењето на правото. Интегритетот на движењето на Светскиот саем и безбедноста на милиони потенцијални посетители зависат од брза и решителна акција од страна на Меѓународното биро за изложби. Историјата покажа дека меѓународните организации кои не успеваат да одговорат на веродостојни докази за корупција претрпуваат трајна штета на нивниот легитимитет и ефикасност“, се наведува во документот.

Во документот пишува дека проблемите се „исклучително сериозни“ и „бараат итно внимание и акција од страна на BIE за да се спречи неповратна штета на институцијата World Expos и да се заштити јавната безбедност и ресурсите“.

„Од датумот на приемот на ова известување, Меѓународното биро за изложби нема да може да тврди дека не ги познава гореспоменатите проблеми“, се вели во формалното известување, чии копии ќе бидат испратени до Генералниот директорат на Европската комисија за соседство и проширување, Канцеларијата на Обединетите нации за дрога и криминал, Организацијата за економска соработка и развој, Транспаренски Интернешнл, Европската банка за обнова и развој, Европската инвестициска банка, Советот на Европа и релевантните дипломатски мисии во Белград.

Во официјалното известување, меѓу другото, се наведува дека српскиот Парламент усвоил посебен закон „кој фундаментално го поткопува владеењето на правото“, дозволувајќи договори во вредност до една милијарда евра да се доделуваат без конкурентно наддавање, суспендирајќи ја примената на основните закони и спречувајќи ја правната заштита за засегнатите страни.

Српската влада не воспоставила никаков независен механизам за надзор за Експо 2027, на одредени субјекти им се доделени вредни договори без јавни тендери, а доказите укажуваат на систематско финансиско лошо управување и лажно претставување, се вели во известувањето.

Исто така, се наведува дека почетниот буџет е зголемен од една на 18 милијарди евра и дека посебен закон дозволува градежни работи да се изведуваат без потребните дозволи повеќе од две години, со технички инспекции извршени од самите изведувачи.

Српската академија на науките и уметностите (САНУ) издаде официјално предупредување во февруари 2025 година, наведувајќи дека проектот Експо претставува ризик од „неповратна штета на животната средина“ и ја загрозува водоводната инфраструктура на Белград, се вели во документот.

Во него се додава дека површината опфатена со проектот е зголемена за 684 проценти – од 119 на 813 хектари, без оправдување, и дека државата купува земјиште кое претходно било приватизирано по цени до 100 пати повисоки од првичната продажна цена.

Во документот, исто така, се наведува дека, од март 2025 година, повеќе од 100.000 српски граѓани потпишале петиција со која се бара откажување на Експо 2027, и дека опозициските политички партии официјално побарале Бирото да ја одземе лиценцата на Србија за домаќинство на изложбата.

Потписниците бараат Меѓународното биро за изложби, меѓу другото, брзо да започне консултации со земјите-членки за да се истражи воспоставувањето независен механизам за следење на Експо 2027 во Белград.

Се бара од Бирото да овозможи формирање на меѓународен експертски панел од експерти за право, финансии, безбедност во градежништвото и заштита на животната средина за сеопфатна проценка на усогласеноста на Белградскиот саем со меѓународните стандарди.