Европската Унија се соочува со сè посилен притисок од дел од својата тешка индустрија да ја преиспита една од клучните алатки во борбата против климатските промени. Четири од најголемите европски производствени компании, „Арселор Митал“, „Тисен Круп“, „Воест алпине“ и „БАСФ“, побараа итна интервенција во системот за тргување со емисии на јаглерод диоксид, предупредувајки дека растечките трошоци ја загрозуваат конкурентноста на европската индустрија. Во писмо испратено до претседателот на Европскиот совет, Антонио Кошта, компаниите тврдат дека сегашната политика создава дополнителен товар во време кога европските производители веќе се соочуваат со високи цени на енергијата и силна конкуренција од САД и Кина.

Индустријата бара итна промена

Писмото е испратено непосредно пред самитот на Европската Унија во Брисел и претставува еден од најдиректните повици досега за ревизија на системот за тргување со емисии. Компаниите наведуваат дека растот на цената на јаглеродот ги става под сериозен притисок и бараат Европската комисија да преземе мерки за запирање на дополнителното поскапување.
Според нив, Европската Унија практично дејствува сама во процесот на декарбонизација, додека голем број светски конкуренти не воведуваат слично строги правила. Компаниите предупредуваат дека ваквиот пристап може да доведе до префрлање на производството надвор од Европа, затворање фабрики и губење работни места.

Системот за тргување со емисии функционира така што поставува ограничувања за загадувањето во индустриски сектори како челикот, цементот, хемиската индустрија и енергетиката. Компаниите мора да поседуваат дозволи за испуштање јаглерод диоксид, а бројот на достапни дозволи постепено се намалува. Во моментов цената на емисиите изнесува околу 75 евра по тон јаглерод диоксид, што го прави европскиот систем еден од најскапите во светот.

Судир околу конкурентноста и климатските цели

Европската комисија очекуваше и другите големи економии да воведат слични механизми за оданочување на загадувањето. Но таквото глобално усогласување не се случи. Токму затоа индустриските гиганти сметаат дека европските производители се доведени во неповолна положба во споредба со компаниите од земји каде еколошките правила се помалку строги.

Посебна критика е упатена кон механизмот за јаглеродни царини на увозот, кој треба да обезбеди рамноправни услови за конкуренција меѓу европските и странските производители. Потписниците на писмото тврдат дека сегашниот механизам има ограничен опфат и не нуди доволна заштита за индустријата.

Од друга страна, поддржувачите на климатската политика нагласуваат дека токму овие индустрии со години добиваат значителни поволности од Европската Унија. Тие предупредуваат дека слабеењето на системот би можело да ги загрози климатските цели на Унијата и да го забави процесот на намалување на емисиите на стакленички гасови.

Милијарди евра бесплатни дозволи

Критичарите на барањата на индустријата посочуваат дека компаниите кои сега бараат олеснувања веќе добиле огромна финансиска поддршка преку бесплатни дозволи за емисии. Според податоци наведени од организацијата „Карбон Маркет Воч“, „Арселор Митал“ во 2023 година добил повеќе од 3,8 милијарди евра во бесплатни дозволи. „Тисен Круп“ добил околу 1,8 милијарди евра, додека „Воест алпине“ добил околу 795 милиони евра.

Дополнително, интерен извештај на Европската комисија од мај покажува дека новите пресметки за индустриските стандарди би можеле да донесат уште околу четири милијарди евра дополнителни бесплатни дозволи во периодот од 2026 до 2030 година. Хемиските компании, според критичарите, дури би биле меѓу најголемите добитници од новите правила.

И покрај тоа, индустриските гиганти инсистираат дека сегашниот модел повеќе не одговара на економските реалности и бараат темелна ревизија кога Европската комисија ќе го објави својот извештај за системот за тргување со емисии во јули. Спорот околу иднината на европската климатска политика така се претвора во поширока дебата за тоа како да се усогласат амбициозните еколошки цели со потребата од зачувување на индустриската конкурентност и работните места во Европската Унија.