Австрискиот Уставен суд денеска започнува јавна расправа за еден од најконтроверзните безбедносни закони во последните години, законот за таканаречен надзор на месинџер комуникациите.

Со него државните органи би добиле можност да читаат и шифрирани пораки на лица осомничени за тероризам или шпионажа, доколку другите истражни мерки не се доволни за спречување напад врз уставниот поредок.

Законот беше усвоен пред помалку од една година со поддршка на владејачката коалиција, но сега се соочува со сериозен уставен предизвик кој може целосно да ја запре неговата примена уште пред да почне.

Опозицијата предупредува на масовен ефект на самоцензура

Барањето за укинување на законот до Уставниот суд го поднесоа пратениците на Слободарската партија (ФПО) и Зелените, кои и покрај политичките разлики настапија заеднички против мерката. Во нивната аргументација се наведува дека законот не ги засега само потенцијалните осомничени, туку целото население.

Според подносителите на иницијативата, секој граѓанин кој не е сигурен дали неговата комуникација може да биде предмет на надзор ќе почне да се воздржува од слободно изразување. Токму тој ефект на самоцензура, според нив, претставува закана за основните демократски права и за слободата на говорот. Тие предупредуваат дека државата создава механизам кој може да ја наруши довербата во дигиталната комуникација и да предизвика чувство на постојан надзор.

Особено чувствителен е фактот што станува збор за апликации кои користат силна енкрипција и кои милиони луѓе секојдневно ги користат за приватна комуникација.

Критичарите стравуваат дека отворањето на можност за државен пристап до таквите разговори ќе создаде преседан со далекусежни последици за приватноста во дигиталната ера.

Спорното прашање за „државниот тројанец“

Во центарот на спорот се наоѓа техничкиот начин на кој би се спроведувал надзорот. Иако владата избегнува да го користи терминот „државен тројанец“, критичарите тврдат дека токму за тоа станува збор. За да се пристапи до шифрираните пораки, властите би морале да инсталираат специјален софтвер на мобилните телефони на осомничените лица.

Уставниот суд најави дека на јавната расправа детално ќе ги испитува токму овие технички аспекти. Судиите сакаат да добијат одговори дали за ваквата мерка е неопходно искористување на безбедносни пропусти во оперативните системи, како се гарантира веродостојноста на собраните докази и дали постои ризик приватни компании кои го развиваат софтверот да добијат пристап до чувствителни информации.

Подносителите на иницијативата предупредуваат дека државата би морала намерно да остава отворени безбедносни слабости за подоцна да ги користи во истражни постапки. Според нив, тоа ја зголемува ранливоста не само на поединечните корисници, туку и на критичната инфраструктура како здравствениот систем и енергетската мрежа. Наместо да ги чува ваквите пропусти во тајност, државата, велат тие, треба веднаш да ги пријавува кај производителите на софтвер за да бидат отстранети.

Пресудата може да ја одреди иднината на безбедносната политика

Фактот што Уставниот суд организира јавна расправа не значи дека одлуката ќе биде донесена веднаш. Сепак, случајот веќе се смета за еден од најважните судири меѓу безбедноста и заштитата на основните права во поновата австриска историја.

За владејачката Народна партија ова е особено чувствително прашање бидејќи законот за надзор на месинџер комуникациите претставува едно од нејзините најважни политички ветувања. Доколку судот ја продолжи својата досегашна строга практика кон широко поставените мерки за следење, можно е законот да ја доживее истата судбина како претходниот проект за државен тројанец кој беше укинат во 2019 година.

Владата, пак, нагласува дека новиот модел содржи значително построги ограничувања. Според неа, надзорот би бил дозволен само кај лица осомничени за тероризам или шпионажа, а дополнителна контрола треба да врши независен правен надзорник во Министерството за внатрешни работи.

Но, опозицијата се сомнева во вистинската независност на овој механизам. Конечниот одговор ќе го даде Уставниот суд, откако ќе утврди дали безбедносните цели можат да ја оправдаат цената што би ја платила приватноста на граѓаните.