Соединетите Американски Држави сега се наоѓаат во момент што сè поголем број американски автори, аналитичари и политичари го опишуваат како историска пресвртница. Она што со години беше етикетирано како „вишок“, „реторика“ или „популизам“ сега добива јасни контури на системски авторитаризам. Предупредувањата повеќе не доаѓаат само од политичките маргини, туку од самото срце на американскиот интелектуален и политички естаблишмент.

Ново убиство во Минеаполис од страна на американски државен службеник дополнително ги разгоре стравувањата дека демократијата во Соединетите Американски Држави, кои се опишуваат себеси како „земја на слободата“, сега умира.

Американската авторка Франсин Праус пишува во есеј објавен во „Гардијан“ дека Америка е „на работ на авторитарно преземање“.

„Постои само една приказна што заслужува наше целосно внимание во моментов: нашата земја е на работ на авторитарно преземање“, предупредува Праус, додавајќи дека сите други вести – од временските прогнози до дипломатските гафови – се опасни одвлекувања на вниманието во овој момент.

Праус ги посочува настаните во Минеаполис како симболични за еден поширок процес: присуство на маскирани федерални агенти, апсења без јасна судска наредба, депортации без право на жалба и клима на страв кај граѓаните.

„Заплашувањето и насилството се користат како оружје против жителите на еден американски град“, пишува Праус за „Гардијан“, забележувајќи дека некои граѓани се плашат да ги напуштат своите домови, без оглед на тоа дали се американски граѓани или луѓе кои живеат мирно во САД со децении.

Според неа, нормализацијата на репресијата претставува најголема опасност.

„Вистинската закана за демократијата не е само насилството, туку нашата подготвеност да се навикнеме на него“, заклучува Проус, повикувајќи ги медиумите да престанат да го сведуваат ова прашање на тривијални дневни вести.

Модерна форма на фашизам?

Уште подиректен е американскиот новинар и политички аналитичар Џонатан Раух, кој во анализа за „Атлантик“ отворено тврди дека политичкиот систем што Доналд Трамп го гради денес повеќе не може да се опише едноставно како авторитаризам или популизам, туку како модерна форма на фашизам. Како што пишува Раух за „Атлантик“, тој го избегнувал тој термин со години, сметајќи го за историски неточен и често злоупотребуван. Сепак, како што самиот наведува, „кога фактите се менуваат, фер е да се менуваат мислењата“.

Раух објаснува дека владеењето на Трамп во неговиот прв мандат наликувало на патримонијализам систем во кој лидерот ја третира државата како лична сопственост. Но, во неговиот втор мандат, предупредува Раух, се случува квалитативен пресврт: се појавуваат идеолошките елементи на фашизмот – величење на силата, отворено уривање на институциите, создавање внатрешни непријатели и демонстративно насилство.

„Фашизмот свесно ги уништува граѓанските норми затоа што го мачат. Пристојноста е пречка за стравот, а стравот е клучен политички ресурс“, пишува Раух.

Особено опасен елемент, според неговата анализа, е ставот кон насилството. Додека демократските држави го користат насилството како последно средство, фашистичките системи го слават и го користат како порака. Раух наведува примери за полициски и имиграциски рации кои се снимаат и дистрибуираат како пропаганден материјал, со цел да се демонстрира моќ и да се заплаши општеството. „Насилството не е несакан ефект – тоа е порака“, предупредува Раух.

Трамп сака свет управуван од богати олигарси и автократи

Ваквите предупредувања сè повеќе доаѓаат од политичката сфера. Сенаторот Берни Сандерс јавно го обвини Доналд Трамп дека систематски ги турка Америка и светот кон авторитаризам.

„Трамп не сака слободни избори, слободни медиуми или правото на луѓето да се спротивстават на владата“, рече Сандерс во изјава објавена на мрежата X.

Според него, токму затоа Трамп покажува отворено непријателство кон Европа, чии демократски институции ги гледа како пречка за неговиот модел на владеење.

Сандерс предупреди дека Трамп претпочита свет управуван од богати олигарси и автократи.

„Тој би сакал да живее во свет управуван од неговите пријатели – милијардери и диктатори од Русија и Саудиска Арабија. Ова се режими кои го потиснуваат политичкото несогласување, ги затвораат противниците и се вклучуваат во масовна клептократија“, рече Сандерс, повикувајќи ги Американците, без оглед на политичките разлики, да се спротивстават на „сериозната закана од авторитаризам“.

Дека овие предупредувања не се само реторички, потврдуваат податоците од агенцијата Ројтерс, која забележува дека откако Трамп се врати на власт, стотици поединци, организации и институции биле цел на политичка одмазда. Аналитичарите предупредуваат дека селективното спроведување на законите, политизацијата на судството и притисокот врз медиумите се класични симптоми на колапсот на владеењето на правото.