Во време кога европските општества забрзано стареат, прашањето за раѓањето деца повторно се враќа во центарот на политичките и општествените дебати. Во Австрија бројот на деца по жена падна на историски минимум од 1,29, што е значително под нивото од 2,1 потребно за стабилна демографска структура. Иако ваквиот тренд е присутен во речиси цела Европа, во Австрија тој отвора сериозни прашања за иднината на економијата, пазарот на трудот и одржливоста на социјалните системи. Политичарите повикуваат на мерки што би ги охрабриле младите луѓе да имаат повеќе деца, но експертите предупредуваат дека решенијата не се едноставни и дека демографските трендови се резултат на длабоки општествени промени.

Во меѓувреме, слични грижи се појавуваат и во други европски држави. Франција, која долго време имаше една од највисоките стапки на наталитет во Европската Унија, бележи значителен пад. Францускиот претседател Емануел Макрон дури планира писмо до младите граѓани во кое ќе ги поттикне да размислат за родителство. Овој потег симболично покажува колку темата станува важна за европските влади. Но, и покрај политичките апели, прашањето останува дали државните политики навистина можат значително да влијаат врз одлуката за родителство.

Демографскиот пад и улогата на миграцијата

Во Австрија минатата 2025 година просечниот број на деца по жена падна на 1,29, што претставува нов историски минимум. Веќе претходната 2024 година беше забележан негативен рекорд од 1,31. Кај жените родени во Австрија просечниот број на деца изнесува 1,22. Кај жените со странско државјанство стапката е повисока и достигнува околу 1,58 деца по жена, но и таа останува под границата што се смета за неопходна за стабилен демографски развој.

Ова значи дека миграцијата игра значајна улога во одржувањето на бројот на населението. Без доселување од странство, населението на Австрија долгорочно би се намалувало и би се вратило на нивото од средината на минатиот век. Сепак, експертите предупредуваат дека миграцијата сама по себе не може целосно да го реши демографскиот пад. Покрај бројот на доселеници, важни се и нивното образование, интеграција и учество на пазарот на трудот.

Намалувањето на наталитетот е дел од поширок европски и глобален тренд. Во повеќето развиени земји луѓето имаат сè помалку деца, а просечната возраст на мајките расте. Ова доведува до стареење на населението, што може да создаде притисок врз пензиските системи, здравството и економскиот раст. Поради тоа демографската политика станува сè поважна тема во европските влади.

Зошто младите имаат помалку деца?

Експертите посочуваат дека причините за намалувањето на наталитетот се сложени и не можат да се сведат само на економски фактори. Секако, растечките трошоци за живот, високите кирии и несигурноста на пазарот на трудот влијаат врз одлуката на младите луѓе. Но, исто толку важни се и промените на општествените вредности и начинот на живот.

Демографите укажуваат дека денес жените се подобро образовани, финансиски независни и почесто градат кариера пред да размислуваат за деца. Многумина се одлучуваат за родителство подоцна во животот, што природно води кон помал број деца. Во некои случаи луѓето воопшто не се одлучуваат за родителство, што дополнително ја намалува стапката на наталитет.

Истражувањата сепак покажуваат интересен парадокс. Во анкетите многу луѓе изразуваат желба да имаат повеќе деца отколку што навистина имаат. Просечната посакувана бројка е околу 1,7 деца по семејство. Тоа значи дека постои јаз меѓу желбите и реалноста. Експертите сметаат дека политиката треба да се фокусира токму на намалување на тој јаз, преку подобри услови за родителите, флексибилно работно време и подобра инфраструктура за грижа за деца.

Сепак, многу демографи предупредуваат дека ниската стапка на наталитет не мора автоматски да значи општествена криза. Според нови истражувања, поважна од големината на населението е неговата структура. Ако земјите инвестираат во образование, ја зголемат продуктивноста и ја поттикнат економската активност на жените, постарите луѓе и мигрантите, негативните ефекти од помал број раѓања можат значително да се ублажат. Наместо да се фокусира само на бројот на новородени, политиката треба пред сè да работи на подобрување на квалитетот на животот на семејствата.