Србија е меѓу 10-те земји во светот со најголем пад на демократијата

Знаме на Србија/ Фото: МИА

Повеќе од половина од светските демократски земји заостанаа во изминатата деценија, а Србија е една од 10-те земји со најголем пад на демократијата, се вели во извештајот објавен денеска од Меѓународниот институт за демократија и изборна поддршка (ИДЕА).

Пет години по ред, бројот на земји што се движат кон авторитаризам е приближно три пати поголем од оние што се движат во демократска насока. Апсолутниот број на демократии се намалува, а од 2020 година Србија, Мали и Брегот на Слоновата Коска повеќе не се демократии, се наведува во извештајот „Состојба на демократијата во светот 2021 година“.

„Овој извештај го нагласува демократскиот колапс во Србија, бидејќи по сериозните проблеми со изборите во 2020 година, таа повеќе не може да се смета за демократија. Ова го доведува во прашање идното членство на Србија во Европската унија“, рече Адам Боднар, декан на полскиот Универзитет за општествени и хуманистички науки.

Во извештајот се потсетува дека Србија за прв пат по 20 години повеќе не е во категоријата на демократии, туку на хибридни режими.

„Србија, која заостанува од 2013 година, конечно стана хибриден режим од 2020 година. Во тој период, владејачката Српска напредна партија го ограничи и дискредитираше граѓанското општество и воведе ограничувања на слободата на медиумите“; се наведува во извештајот.

Во документот за демократијата во Европа, ИДЕА наведува дека квалитетот на демократиите стагнира или опаѓа во последните две години, не само поради пандемиската криза.

„Во Западен Балкан и другите источноевропски земји, долготрајните слабости во овие нови демократии дополнително се влошија со пандемијата“, се вели во извештајот, додавајќи дека легитимитетот на многу владејачки елити во регионот бил поткопан со нивните напори да добиваат нееднаква изборна предност за време на пандемијата.

Пандемијата во земјите од Западен Балкан, Источна Европа и Кавказ, се додава, ги уништи градежните блокови на демократијата, вклучително и фер избори, слобода на здружување и изразување, како и владина контрола.

Слободата на изразување и медиумите беа загрозени уште пред пандемијата, а за време на пандемијата таа дополнително се намали, и тоа не само во авторитарни режими. „Опасните практики“ се движеа од некооперативен однос на државните функционери кон новинарите до малтретирање и закани кон медиумите.

Неколку земји, вклучително и Србија, ја искористија наводната опасност од дезинформации за пандемијата за дополнително да ја задушат слободата на говорот.

Властите во Србија, исто така, се обидоа да го ограничат пристапот на новинарите до информации и контакти со здравствените работници, како и да ги замолчат критичарите и да спречат известување за пандемијата.

Пандемијата беше и голем тест за слободни избори, а засилените онлајн кампањи исто така ја зголемија важноста на дезинформациите, странското мешање и злоупотребата на податоците.

Изборниот амбиент во Србија во 2020 година се карактеризираше со длабоки политички поделби, бојкоти на парламентот и изборите и социјална поларизација, со „опасен спој“ на државните и партиските ресурси и употребата на пандемиска комуникација за добивање изборни придобивки.

Поради бојкотот на парламентот пред пандемијата, а потоа и бојкотот на парламентарните избори, бидејќи опозициските партии бараа одложување на изборите додека не се обезбедат еднакви и фер услови, Србија забележа значителен пад на критериумите за чисти избори, слобода на изразување и ефикасен парламент.

Српскиот парламент, се додава во извештајот, не изврши проактивен и суштински надзор над извршната власт.

За време на пандемијата се зголемија насилството врз жените и семејното насилство, а Србија е во групата земји во кои најмногу се зголемил бројот на жени кои бараат помош.

Извештајот посочува дека повеќе од половина од светските демократии паднале во барем еден аспект на демократијата во изминатите 10 години.

Меѓу земјите кои забележаа најголем пад од 2010 година, мерено според сите 16 критериуми за демократија оценети во овој извештај, се Србија, Полска, Словенија, Унгарија, Турција, Никарагва и Бразил.

„Бројот на земји во кои демократијата опаѓа никогаш не бил поголем отколку во последната деценија. Бидејќи многу од овие земји се големи, тие претставуваат повеќе од 30 отсто од светското население. Сега 70 отсто од светското население живее во недемократски режими или земји со опаѓање на демократијата Процентот на светското население кое живее во силни демократии е само 9 проценти“, се наведува во извештајот.

Хибридните режими со најголем број критериуми според кои е забележан петгодишен демократски пад во 2020 година се Брегот на Слоновата Коска, Гвинеја, Србија, Танзанија, Турција и Замбија.

Во Европа има три хибридни режими (Србија, Русија и Турција), два авторитарни режими (Азербејџан и Белорусија) и 39 демократии.

Извештајот конкретно укажува на влошувањето на демократијата во членките на ЕУ, Унгарија, Полска и Словенија, каде што пандемијата „ги влоши болестите акумулирани во изминатата деценија“.

„Пандемијата не учи дека не ни треба само вакцина против ковид-19, туку дека очајно ни е потребна вакцинација против недемократските тенденции во некои делови на Европа, бидејќи вирусот на авторитаризам може да се шири“, се наведува во извештајот.

Видео на денот