Фалбаџиство со незнаењето!

Пишува: Давид Нинов (епископ стобиски, ПОА)

 

Бездруго, при ниту една околност не би го апсолутизирал мојот впечаток! Но, за да не ја доживее полнотата оној пророчки стих, кој и нас нѐ опишува како земја на паралелни монолози, ќе се обидам, и тука, да се впуштам во дијалог. За каков разговор станува збор? Го изложувам едноставното искуство: сѐ почесто се среќавам со многу умни луѓе, и, без да прашувам, без да се интересирам, низ нашите беседи, соговорниците се ползуваат со исказот (со помодарски призвук), та повремено, секој од нив, ќе рече: јас сум агностик! Признавам, таквото изјаснување честопати ми создава недоумица, бидејќи определбата: агностик, не можам да ја поврзам со богатството од знаења на луѓето со кои зборувам. Зар, денес, незнаењето го собира и му дава сила на овој народ! Затоа ли малку нешта успеваат! Од кога незнаењето се смета за доблест!
Во еден скорешен муабет, при кој пак ја чув предочената изјава, одлучив да ги споделам размислувањата на Хосе Ортега и Гасет, со кои шпанскиот философ објавува дека постојат епохи во кои може нагласено да провејува необичното устројство на човековото внимание (дури и на еден народ), кое, во најкратки црти би можело да се одреди како – агностицизам. И уште, според него, негативната смисла на тој поим веќе предизвикува смеа, илустрирајќи го поимот со примерот дека тоа е исто како, кога некој би се викал Не-Педро или Не-Хуан! Поаѓајќи и од самата етимологија на именката, овој философ го дефинира агностикот, како оној, кој не сака да знае одредени нешта! Поточно речено, станува збор за личност, која, пред сѐ, претпочита претпазливост: пред подвигот – повлекување, пред погодокот во центар – страв од промашување. И, факт е дека незнаењето, кое му причинува задоволство на агностикот, не е незнаење за било кои нешта, туку токму за оние пресудните, за суштинските, кои секојдневно го будат заспаното внимание! Следствено, се чини дека е возможно, незнаењето да постане срж дури и на човековиот идентитет!
Токму затоа, и Гасет го изразува својот перспективизам, кој прецизно точно се огледува во ставот дека, наспроти антагонизмот помеѓу незаинтересираноста и исклучивоста, нашето внимание би требало да биде сосредоточено на средишната линија. Таа линија му припаѓа на овој свет, бидејќи тој во неа завршува, и оттука го има обележјето на позитивното. Но, истовремено, во неа е и почетокот на трансцедентното. Таа линија може да го извади човекот од наметнуваната ограниченост и да му дарува перцепција. Човековиот ум знае да биде и тесен, та во еден миг, во него да останат врамени незначителни содржини. За очите е тешко да ги запазат одеднаш сите нешта од видокругот. За жал, иако ја има моќта за најширок опфат, сепак и со умот може да се збиднува истото како и со очите. Затоа, со жар, го парафразирав ставот на Ортега и Гасет, дека сега чукна часот, кога на цел глас треба да се викне од кошницата на јарболот: лебот на бесмртноста е на видикот!
Откако ги срочив ставовите на Ортега и Гасет, за да го отвориме дијалогот, мојот соговорник и пријател, ми рече дека изложеното било само моја потреба за заканување и за негово дискредитирање, бидејќи тој како агностик избегнува ситуации во кои би дискутирал за смислата на допирот помеѓу трансцедентното и гнилежот на секојдневието. Малку се зачудив, оти и другпат имам нагласено дека отсекогаш ми се поблиски здравомислечките и копнежливи изучувачи (кои за разлика од мене, може и да не се верници), отколку болномислечките, затапени и широкозастапени теисти. Чинам, Жижек зборуваше за индикативниот момент, кога одредена категорија луѓе го прима инаквото мислење како можна закана, а од заканата ниту трага, ниту глас! Не сум сигурен, но претпоставувам помина времето кога се одеше в затвор заради соопштените мисли и дека сега дојде животот во кој се создава култура на дијалог. Или барем треба да се создава!
Да заклучам, се чини постои доза на точност во ставовите, кои застапуваат дека живееме во свет, кој ѝ дава приоритет на користа, а не на вистината. Вниманието на социјалните слоеви го привлекува политиката, како опседнатост за корист, а не философијата. Љубомудрието изискува широкоградост на мислата, и тогаш различното мислење, во ниту еден случај не претставува дискредитација, ниту напад, ниту закана, ниту наметнување. Можеби, како закана ќе биде разбрано од македонската малограѓанштина, но не и од оние, кои го култивираат духот! Поентата е, значи, во прецизирањето на терминологијата. Ми се чини несоодветно, човекот кој знае, да се нарекува агностик (во буквален превод: незнајко). Именката агностик ќе остане дефиниција за оние, кои не сакаат да знаат одредени нешта и тоа треба да се почитува. На читателите им е познато дека во грчкиот јазик, глаголот σκέπτομαι (скептоме), значи размислувам. Оттаму, именката σκέψη, или, скепса, значи размисла. Скептик не е човек кој се сомнева, туку човек кој размислува пред нешто да каже. Предложувам, во ова штуро време, умните, кои не само што знаат, туку мислат и постојано учат, наместо агностици, да бидат препознавани како скептици, т.е. мислители.